Op 13 januari was in Amsterdam de aftrap van een reeks vertoningen van onze documentaire Een cadeau in zwart papier, gepland voor 2026. De film (44 min) vertelt het verhaal van de spelers van WirWar, een theatergroep bestaande uit mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH). Het is een intieme blik achter de schermen, over levend verlies, veerkracht en de helende werking van lotgenotencontact.
Komend jaar wordt de film door heel Nederland vertoond, telkens met een nagesprek met enkele spelers van WirWar. De vertoningen richten zich op uiteenlopende doelgroepen, zoals zorgprofessionals van het St. Jansdal ziekenhuis, de afdelingen Neurologie van Gelre Ziekenhuizen, maar ook zorgstudenten, mantelzorgers, lotgenoten en tijdens de Dag van de Beroerte (12 mei).
Uit reacties van het publiek blijkt dat de meerwaarde van de film voor zorgprofessionals vooral zit in het zien van de mens achter ‘de patiënt met NAH’. Studenten reageren bijvoorbeeld met: ‘Dit is precies wat we op school niet leren.’ Voor mensen met NAH, hun naasten en mantelzorgers is juist de herkenning en erkenning van groot belang. NAH heeft vaak ingrijpende gevolgen voor het dagelijks functioneren van iemand, maar is lang niet altijd zichtbaar voor de buitenwereld. Het blijft bijzonder om te zien hoeveel emoties de film losmaakt bij het publiek en hoe verbindend zo’n gezamenlijke kijkervaring is. Er zijn vrijwel altijd mensen die tot tranen geroerd zijn.
Wat ikzelf tijdens het draaien van deze documentaire vooral heb geleerd, is hoe waardevol lotgenotencontact wel niet is. Dat de spelers van WirWar elkaar zonder woorden herkennen en erkennen. Aan het eind van een repetitie of optreden beschrijven ze het gevoel te hebben ‘terug te keren naar de buitenwereld’.
In de film slaat op een gegeven moment het noodlot toe bij een van de spelers. Ook daar waren wij bij, met een tweede cameraman en een geluidsman. Het gesprek dat de spelers vervolgens voerden, over of het optreden dat een uur later zou beginnen wel door kon gaan, is een van de meest oprechte en krachtige gesprekken die ik ooit gefilmd heb. Voor ons was het een bewuste keuze om toch te blijven filmen. Dit is precies de realiteit waar mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel mee maken te krijgen. Niet zelden wordt een hersenbloeding bij mensen met NAH jaren later nog gevolgd door een tweede, soms fatale bloeding. Juist die kwetsbaarheid en onzekerheid maken deel uit van hun leven, en dus ook van dit verhaal.
Als CAMJO werk ik vaak dichtbij, alleen of met een kleine ploeg. Dat vraagt om vertrouwen, aandacht en integriteit om te blijven kijken, ook wanneer het emotioneel wordt. Het zijn ervaringen die je als CAMJO en filmmaker meeneemt naar de volgende films. Ik groei ervan, als mens, maar ook in mijn vak.